Intuu ka yimid magaca Abgaal?

0
48

Ogaal wadaag.

Araar.

iima suura galin in aan soo iibsado Dictionary-ga “Maximillien de lafayette” ee Luqadii Sumeriyiintii hore oo English lagu tarjumay laguna macneeyay Kalmadda “Abgaal”. Sababta aan u iibsan waayay oo ah Qaamuusku qaali ayuu igu noqday. Laakin, waxaa ii suura gashay in aan Akhriyo oo aan kuu soo sawiro 2 Bog oo uu ila wadaagay Nin saaxiibkey ah oo Danjire ahaa.

Waxaa jiro Luqado Aduunka looga hadli jiray oo Maantana aan lagu hadlin, waxaana loo yaqaan Luqadihii dhintay. Luqadahaas qaar waxa ey ka tageen qoraalo ku qoran meela kala duwan kuwaa oo u badan Sawiro iyo Hardhid macno sameynayo. Waxaa jiro Dad barto Luqadahaa dhintay si looga faa’iideysto wixii ey qoreen iyo macnaha ey ula jeedeen.

Advertisement

Luqadahaa dhintay waxaa ka mid ah Luqadii ey ku hadli jireen Faraacinadii hore. Dadka Luqadaa barto waa kuwa loo yaqaan ama kuwii ku takhasusay Maadada “Egyptology”. Luqadaha kale ee dhintay waxaa ka mid ah Luqadii “Mesopotamia” ee Sumeriyiintii ku noolaa koofurta Ciraaq Sanadihii 2000 BC, muddo hadda laga joogo 4000 sano, waxaana loo yaqiin kuwa barto luqadaa “Aggluinating”, waxa xigay Luqadii “Babylonyiniita”, Luqadaa oo horuumar Cilmi ah laga dhaxlay intii eynan dhiman Luqad ahaan.

Luqadihii Sumeriantii, Babylonian iyo Assyrian oo isku dhawaa waxaa guud ahaan loo yaqiin Luqadaha “Akkadian- Amorite” markii dambena waxaa loo yaqiin Luqadda “Aramaic”.

Waxaa jiro “Dictionary” Luqadaaha dhintay lagu Tarjumay oo English loo bedelay sida Dictionaar-ka “Maximillien de lafayette” ( F.S: 1aad).

Tajumada Luqada Sumerianka ee lagu hadli jiray 4000 sano ka hor, Erayada ku qoran waxaa ka mid ah Kalmadad “Abgal” wixii ey u yaqiineen Dadkii Sumeriyiintii iyo Luqadahii kale ee Dhintay iyo kuwo Noolba.

Tarjumidda Hoose waa wixii wakhtigaa Summeriyiintu ey u yaqiin kalmadda Abgaal.

Abgal, waa Magac, ee ma ahan ficil. Abgal= Noun. A. means Wisdom= xigmad. B. Sage in the service of Ruler = Nuxurka howsha Hogaamiyaha .

Waxa ey ka koobantaa Ab ama Aba = Aabe iyo Gal =Ninkii lahaa Aqoonta iyo Caqliga. ka fiiri macnaha kale ee Luqadaha qaar u yaqiineen.( F.S: 2aad).

Waxaa kale oo jiro macna kale oo loo yaqiin 4000 Sano ka hor, Kalmadda Abgaal sida: a. Leader= Hogaamiye. b. Father of the people= Aabihii Dadka c. Ruler = Hogaamiye.d. Chief = Nabadoon.

Waxaa kale oo Sumeriyiintu u isticmaali jireen kalmaddaa Xushmad. Kalmadaha kale ee Luqada kala duwan u yaqiineen Macnaha kalmada Abgaal ka fiiri ( F. S: 3aad )

Su’ aal ayaa ah, wax xiriir ah maka dhexeeyaan kalmadda Abgal ee Sumeriyiintu isticmaali jireen iyo Magaca Qabiilka Abgaal ?.

Waxaa isku key qaba la’. Waxa la yiraa, Abgaal waxa uu ku aasanyahay waqooyiga Somaliya ” Sh. Abdaal”. Mar kale meel u dhaw Deg. Cadale, Mar kale waxaa la yiraa, Abgaal waxaa dhashay, Fadumo Sarjeele Gareen oo ah Gabadhii Boqorkii Ajuuraan. Geel ayaa ku dul qowriirsaday oo badbaadiyay markii uu dhashay iyada oo la dili rabay. Laakin haddii aad Fiiriso Wakhtiga ey jirtay Boqortooyadii Ajuuraan, waxaa jiray Saldannad Abgaal ah oo Wakhtigaa wax xakumeysay. Ma ogi Haddii Casirigii Xukunka Ajuuraanku uu ahaa Labo Wakhti.

Ajuuranku waxa uu xiriir la lahaa Wadamo badan Waxaa dhici karto in Ajuuranku uu kalmadaan ka baratay Faracii Sumeriyiintii Reer Ciraaq, kadibna uu Boqorku yiri: Wiilka Gabadheeydu ey dhali doontu waxaan u bixinaa Abgaal oo macnaheedu ahaa Hogaamiye, kadibna ey Magacaa ka caroodeen qaar ka mid ah Reer Boqorkii Ajuuranku, kadibna Faaliyaashii ey yirihdeen: Wiilkaa aad Abgaal u bixnee Adiga ayuu Xukunka kaa qaadi doonaa ee Dil.

Qabaa’ ilada Somalidu waxa ey deganaayeen Dhulkaan kumanaan sano islaamka ka hor, waxa eyna lahaayeen Magcyo ka duwan kuwa Carabiga ah ee Maanta loo yaqaan. Markii Islaamku soo gaaray, Magacyadii Qabiilada waxaa lagu bedelay Magacyadii Culumadii Carbeed ee Diinta soo gaarsiisay, qolo walibana Shiikhii ey xerta u aheyd ayeey ku abtirsadeen iyaga oo ahaa Qabaa’iil wada Somali ah, laakin aan isku farac aheyn, laakin ku midoobay Xernimada iyo Shiikha, kadibna la baray Kalmadda “Qabiil” oo ah Af Carabi taa oo aheyd Kalamad ku cusub oo kala qeybisay.

Aragtiyo badan oo isku key qaba la’ ayaa jiro oo ku saabsan Asalka iyo Magacyada Qabiilada. Waxaan u dhaafayaa arintaa Dadka Taariikhda Bartay in ey ogaal wadaag naga siiyaan, ileeyn Anigu ma ihi Qof ku takhasusay Taariikhda.

Waxaana isku dayi doonaa in aan wax ka ogaado Magacyadii hore ee loo yaqiin Qaa’ ilka Somalida, soo if bixidii Islaamka ka hor. Adiguna nagu caawi wixii aad Xog ogaal u tahay.

Waxaa jiro Qoraalo Badan oo la qoray 2000 sano Islaamka ka hor, sida kuwii Faraacinada oo Tarjumidoodu ey muujinee Xiriirkii ey la lahaayeen Somalidii Wakhtigaa nooleyd, Magacyadii Soamlidii horena kuma jirin magac Af Carbi ah. Sawiradii Dadkii hore ka tageen ee la tarjumay waxaa ka mid ah . ( F.S: 4 – 25aad)

FG: wixii aan ka khalday ka sax, wixii ka dhimanna ku dar.

Qore: Yahya Amir

LEAVE A REPLY

Please enter your comment!
Please enter your name here